Δημοσιεύθηκε στη Ναυτεμπορική

ΣΥΜΦΩΝΑ με ένα γνωστό ανέκδοτο, ένας πλοιοκτήτης κάλεσε έναν μηχανικό για να επιδιορθώσει μια βλάβη στο καράβι.

Ο μηχανικός περιηγήθηκε για λίγα λεπτά στο μηχανοστάσιο, στάθηκε μπροστά σε μια συγκεκριμένη βίδα, την έσφιξε και αμέσως οι μηχανές πήραν μπροστά. Όταν ο πλοιοκτήτης τον ρώτησε πόσο κοστίζει η επισκευή, εκείνος απάντησε «10.000 ευρώ». «Δέκα χιλιάδες για να σφίξεις μια βίδα;» αντέδρασε ο πλοιοκτήτης. «Όχι», είπε ο μηχανικός, «το στρίψιμο της βίδας είναι δωρεάν. Η γνώση του ποια βίδα να στρίψω κοστίζει 10.000».

ΤΟ ΑΝΕΚΔΟΤΟ αυτό περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αποτιμά επί αιώνες την ανθρώπινη γνώση: όχι για την πράξη αυτή καθαυτή, αλλά για την κρίση, την εμπειρία και την ικανότητα που προηγούνται αλλά συμπυκνώνονται σε μία ώρα πνευματικής εργασίας. Αυτή είναι, στην ουσία, η λογική πίσω από την έννοια της «ανθρωποώρας»: μια θεμελιώδης λογιστική σύμβαση στην οικονομία της γνώσης, ένας τρόπος να αποτιμηθεί όχι μόνο ο χρόνος, αλλά και η εκπαίδευση, η κατάρτιση και η ευθύνη που φέρει ο επαγγελματίας.

ΌΛΟΙ ΈΧΟΥΜΕ νιώσει κάποτε τον εκνευρισμό τού να πληρώνουμε μερικές εκατοντάδες -ή και χιλιάδες- ευρώ σε έναν δικηγόρο ή συμβολαιογράφο για «ένα χαρτί», όπου απλώς αλλάζουν μερικά ονόματα και ημερομηνίες. Κάποιες φορές μάλιστα το σχολιάζουμε, έστω και χαριτολογώντας, για να εισπράξουμε την αποστομωτική απάντηση: «Ε, καλά, και εμείς κλέφτες θα γίνουμε; Τόσα χρόνια σπουδάσαμε». Λιγότερο σπάνια θα παραπονεθούμε σε γιατρό που κάνει διάγνωση μερικών γραμμών. Εκεί τα πράγματα είναι πιο σοβαρά.

ΚΑΝΟΥΜΕ, δηλαδή, υποσυνείδητα κάποιες λογιστικές πράξεις στο μυαλό μας, που αποτιμούν τη συμπυκνωμένη γνώση μιας πνευματικής εργασίας, βάζουμε την παράμετρο της σοβαρότητας και της πολυπλοκότητας (όπως την αντιλαμβανόμαστε εμείς) και αποφασίζουμε αν η τιμή μάς φαίνεται δίκαιη ή όχι.

ΚΑΙ ΕΔΩ ακριβώς έρχεται η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) να ανατρέψει αυτή την εξίσωση αποτίμησης. Σκεφτείτε το απλά: την επόμενη φορά που το αυτοκίνητό σας αρχίσει να κάνει έναν περίεργο θόρυβο, πληκτρολογήστε στο ChatGPT το μοντέλο και τα συμπτώματα – σε λίγα δευτερόλεπτα θα έχετε μια λίστα με πιθανές αιτίες. Πάρτε αυτές τις υποψίες στον μηχανικό και πείτε του: «Κάτι από αυτά είναι το πρόβλημα· εσύ απλώς βρες το και λέρωσε τα χέρια σου. Και χρέωσέ με μόνο για τη χειρωνακτική δουλειά». Πιθανότατα, όχι μόνο δεν θα γελάσει με το ευφυολόγημα, αλλά μπορεί στο τέλος να σας χρεώσει και… δισκόπλατο – κι ας οδηγείτε αυτόματο.

ΣΥΝΤΟΜΑ όμως, τέτοιες διαπραγματεύσεις θα είναι μια καθημερινή πραγματικότητα. Πίσω από τη μονάδα μέτρησης της ανθρωποώρας κρυβόταν πάντα ένα άτυπο μονοπώλιο: όποιος είχε σπουδάσει και πιστοποιηθεί, αποκτούσε το αποκλειστικό δικαίωμα να χρεώνει για τη γνώση του. Σε πολλούς κλάδους αυτό οδήγησε σε ένα συστηματικό «φούσκωμα» της αποτίμησης εργασιών, που, στην πραγματικότητα, απαιτούν πλέον πολύ λιγότερο χρόνο.

Για πρώτη φορά στην ιστορία η γνώση δεν είναι πια σπάνια, ούτε κλειδωμένη πίσω από πτυχία και επαγγελματικές άδειες. Καθώς η Τ.Ν. συμπιέζει δραστικά τον χρόνο προεργασίας, αναδύεται ένα θεμελιώδες ερώτημα: Τι είναι τελικά αυτό που πληρώνουμε; Το αποτέλεσμα ή την προσπάθεια;

Η ΑΝΑΤΡΟΠΗ αυτή αναγκάζει την αγορά να εγκαταλείψει την παραδοσιακή χρέωση με την ώρα (time-based billing) και να υιοθετήσει την τιμολόγηση βάσει αξίας (value-based pricing). Όταν μια εργασία που απαιτούσε ημέρες πλέον ολοκληρώνεται σε λεπτά, η ανθρωποώρα παύει να είναι δίκαιη μονάδα μέτρησης. Η αξία αποσυνδέεται πλέον από τον χρόνο και επαναπροσδιορίζεται μέσω του αποτελέσματος: Ο επαγγελματίας δεν αμείβεται για τη «διαδικασία», αλλά για την κρίση, την εξειδικευμένη σύνθεση και, κυρίως, για την ευθύνη της υπογραφής του.

ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ οικονομία, το «περιεχόμενο» είχε μετατραπεί σε καθαρό commodity, κυρίως λόγω του επιχειρηματικού μοντέλου πάνω στο οποίο είχε χτιστεί η ψηφιακή οικονομία. Η Τ.Ν. όμως κάνει την ίδια τη γνώση το ίδιο εύκολα και φθηνά προσβάσιμη.

Θα λέγαμε πως αποκαλύπτει πόσο από αυτό που θεωρούσαμε «γνωσιακή εργασία» ήταν στην ουσία τυποποίηση, συμπλήρωση φορμών και μεταφορά πληροφορίας. Έτσι, αναδεικνύεται ότι το πραγματικά πολύτιμο δεν είναι η ποσότητα, αλλά η ποιότητα της κρίσης που πλαισιώνει το παραδοτέο.

Το άτυπο μονοπώλιο του ειδικού διαλύεται. Η αξία μετατοπίζεται από την κατοχή της γνώσης στην ικανότητα αξιοποίησής της με τρόπους που η μηχανή δεν μπορεί να αναπαράγει.

Η ΝΕΑ πραγματικότητα για τους επαγγελματίες είναι αδιαπραγμάτευτη: δεν μπορούν να συνεχίσουν να χρεώνουν με τους όρους του παρελθόντος χωρίς αντίστοιχη αναβάθμιση της αξίας που προσφέρουν. Ο επαγγελματίας οφείλει να μετακινηθεί σε επίπεδα κρίσης και συνθετικής σκέψης που η μηχανή δεν διαθέτει.

Σήμερα, η πραγματική αξία βρίσκεται στην ικανότητα να ενορχηστρώνει κανείς την Τ.Ν. ως πολλαπλασιαστή παραγωγικότητας, παράγοντας αποτελέσματα ανώτερα, ταχύτερα και πιο συγκροτημένα απ’ ό,τι θα μπορούσε ποτέ ο «μέσος χρήστης» μόνος του.